Nieprawidłowy zgryz u dzieci nie zawsze jest od razu zauważalny dla rodziców. Czasami zęby wyglądają na proste, jednak problem może dotyczyć ustawienia szczęki i żuchwy, sposobu, w jaki łuki zębowe się ze sobą stykają, albo rozwoju całego układu stomatognatycznego. Dlatego warto wiedzieć, jak rozpoznać nieprawidłowy zgryz u dziecka i kiedy należy zgłosić się do ortodonty w celu korekcji zgryzu.
Co to jest nieprawidłowy zgryz?
Zgryz to sposób, w jaki górne i dolne zęby stykają się ze sobą podczas zwarcia. W prawidłowych warunkach łuki zębowe pozostają względem siebie w określonym położeniu, co zapewnia skuteczne rozdrabnianie pokarmu oraz właściwe rozłożenie sił podczas żucia.
Nieprawidłowy zgryz, czyli wada zgryzu, oznacza zaburzenie tych relacji. Może ono dotyczyć nie tylko położenia poszczególnych zębów, lecz także rozwoju szczęki lub żuchwy. U dzieci występują różne rodzaje wad zgryzu:
- tyłozgryz – górny łuk zębowy lub górne zęby są wyraźnie wysunięte względem dolnych;
- przodozgryz – żuchwa lub dolne zęby są wysunięte do przodu względem górnych;
- zgryz głęboki – górne zęby nadmiernie zachodzą na dolne;
- zgryz otwarty – podczas zwarcia między górnymi a dolnymi zębami pozostaje widoczna przestrzeń;
- zgryz krzyżowy – niektóre górne zęby nieprawidłowo stykają się z dolnymi, co w niektórych przypadkach może prowadzić do bocznego przesunięcia żuchwy;
- stłoczenie zębów – w łuku zębowym brakuje miejsca, dlatego zęby mogą zachodzić na siebie lub wyrzynać się pod nieprawidłowym kątem.
Jak rodzice mogą rozpoznać nieprawidłowy zgryz?
Niektóre wady zgryzu u dzieci można zauważyć podczas codziennej obserwacji. Szczególną uwagę warto zwrócić na sposób, w jaki zęby się ze sobą stykają, symetrię twarzy i ustawienie szczęki oraz żuchwy, a także ewentualny dyskomfort podczas żucia. Wskazaniem do konsultacji ortodontycznej mogą być następujące objawy nieprawidłowego zgryzu u dzieci:
- widoczne stłoczenie lub znaczne przechylenie zębów;
- duże przerwy między zębami, które nie są typowe dla danego etapu rozwoju uzębienia;
- górne zęby są znacznie wysunięte względem dolnych lub przeciwnie – żuchwa jest wysunięta do przodu;
- podczas zwarcia dolne zęby zachodzą na górne;
- niektóre górne zęby podczas zwarcia znajdują się po wewnętrznej stronie dolnego łuku zębowego – jest to tzw. zgryz krzyżowy;
- przednie zęby nie stykają się podczas zwarcia – taki stan określa się jako zgryz otwarty;
- dziecko często przygryza policzki lub wargi;
- występują trudności z odgryzaniem i przeżuwaniem pokarmów;
- widoczna jest wyraźna asymetria twarzy lub nieprawidłowe ustawienie szczęki bądź żuchwy.
Nawet jeśli rodzice nie zauważają żadnych oczywistych nieprawidłowości, nie oznacza to, że zgryz rozwija się prawidłowo. Niektóre wady zgryzu u dzieci można wykryć dopiero podczas badania przeprowadzonego przez stomatologa dziecięcego.
Dlaczego u dzieci powstają wady zgryzu?
Przyczyny powstawania wad zgryzu u dzieci mogą być różne, a na rozwój wady zgryzu często wpływa jednocześnie kilka czynników:
- długotrwałe ssanie palca lub smoczka;
- nieprawidłowy sposób połykania lub nietypowe ułożenie języka;
- niektóre zaburzenia oddychania przez nos;
- przedwczesna utrata zębów mlecznych wskutek próchnicy lub z innych przyczyn;
- niewystarczająca ilość miejsca na wyrzynanie się zębów stałych;
- indywidualne cechy wzrostu i rozwoju szczęki oraz żuchwy;
- czynniki dziedziczne.
Nie należy jednak przypisywać powstania wady zgryzu wyłącznie jednemu konkretnemu nawykowi. Na przykład zaburzenia oddychania przez nos mogą wiązać się z określonymi nieprawidłowościami rozwojowymi, ale nie są ich jedyną przyczyną. Znaczenie poszczególnych nawyków zależy również od tego, jak długo się utrzymują, jak często występują i jak bardzo są nasilone.
Czym grozi nieprawidłowy zgryz?
Nieprawidłowe kontakty między zębami mogą zaburzać prawidłową funkcję żucia, prowadzić do nierównomiernego obciążenia poszczególnych zębów oraz utrudniać utrzymanie prawidłowej higieny w miejscach, w których występują stłoczenia.
U niektórych dzieci mogą pojawić się trudności z odgryzaniem lub przeżuwaniem pokarmów, częste urazy błony śluzowej policzków, a w przypadku niektórych wad także nadmierne obciążenie zębów i struktur układu żucia.
W jakim wieku należy zabrać dziecko do ortodonty?
Zgodnie z międzynarodowymi zaleceniami z zakresu ortodoncji dziecięcej pierwszą konsultację ortodontyczną warto odbyć nie później niż w wieku 7 lat. Nie oznacza to, że dziecko w tym wieku będzie od razu miało zakładany aparat stały. Celem wczesnego badania jest odpowiednio wczesne wykrycie ewentualnych nieprawidłowości oraz ustalenie, kiedy należy rozpocząć leczenie wady zgryzu u dziecka – czy terapia ortodontyczna jest potrzebna już teraz, w późniejszym terminie, czy wystarczy regularna obserwacja.
Jeśli występują wyraźne objawy nieprawidłowego zgryzu, a rodzice lub stomatolog dziecięcy zauważą oznaki problemu, warto zgłosić się na konsultację wcześniej. Ortodonta może rozpoznać niektóre zaburzenia już u bardzo małego dziecka, nawet około pierwszego roku życia, a w określonych sytuacjach zalecić działania profilaktyczne, takie jak odpowiednie ćwiczenia, zwiększenie aktywności podczas żucia czy rezygnację ze smoczka.
Jeśli dziecko ma już więcej niż 7 lat, również nie oznacza to, że jest za późno. Wiele problemów ortodontycznych można skutecznie leczyć także w późniejszym wieku, a moment rozpoczęcia terapii zawsze ustala się indywidualnie.
Co powinni zrobić rodzice w przypadku nieprawidłowego zgryzu?
Pierwszym krokiem w przypadku podejrzenia nieprawidłowego zgryzu u dziecka powinna być konsultacja z ortodontą. Nie warto zakładać, że wyraźna wada zgryzu samoistnie ustąpi. Jednocześnie nie należy samodzielnie kupować aparatów ortodontycznych ani próbować korygować ustawienia zębów domowymi metodami.
Podczas konsultacji lekarz ocenia stan zębów, sposób ich kontaktu, rozwój szczęki i żuchwy oraz etap kształtowania się zgryzu stałego. W razie potrzeby może zlecić dodatkowe badania diagnostyczne. Następnie ortodonta ustala dalsze postępowanie: obserwację, działania profilaktyczne, wczesne leczenie ortodontyczne, na przykład zastosowanie aparatu poszerzającego szczękę lub nakładki ortodontycznej, albo kompleksowe leczenie wady zgryzu u dziecka w optymalnym wieku.
Leczenie wad zgryzu u dzieci w MegaDental
W MegaDental podchodzimy do leczenia ortodontycznego dzieci kompleksowo. Celem nie jest wyłącznie wyrównanie zębów, lecz także ocena rozwoju zgryzu, całego układu stomatognatycznego oraz indywidualnych potrzeb małego pacjenta. Lekarz w przystępny sposób wyjaśnia rodzicom wyniki diagnostyki oraz określa, czy leczenie jest potrzebne i kiedy najlepiej je rozpocząć. W razie potrzeby przeprowadza się również adaptację dziecka do wizyt stomatologicznych.
Wczesna konsultacja w MegaDental pozwala uniknąć zgadywania, jak wygląda nieprawidłowy zgryz u dziecka, i uzyskać profesjonalną ocenę stanu zębów oraz szczęki i żuchwy, a także jasny plan dalszego postępowania.
